Piękno secesyjnej biżuterii

2013-12-22 18:40:00


Piękno secesyjnej biżuterii

Mianem secesji w sztuce europejskiej określa się styl rozwijający się w latach 1890-1910. Miał to być styl nowoczesny, idący z biegiem przemian jakich doznawało społeczeństwo z przełomu XIX i XX wieku. Szczególnym uznaniem cieszyły się sztuki dekoracyjne, gdyż występowały w bezpośrednim otoczeniu człowieka.


Styl, co niejedno ma imię


Secesja tworzyła liczne odmiany narodowe, we Francji i Belgii określana jako Art Nouveau, Jugendstil w krajach niemieckich, Modern Style w Wielkiej Brytanii, czy Stile Liberty i floreale we Włoszech. Każda z narodowych odmian wytworzyła swoje charakterystyczne cechy, a w ich obrębie wytworzyły się style lokalne (np. szkoła z Nancy, paryska, berlińska) oraz indywidualne (np. style Guimard). Ogólną cechą w secesji było dążenie do objęcia swym zasięgiem wszystkich zintegrowanych dziedzin sztuki i szerokiego oddziaływania na życie codzienne. Znacznym czynnikiem dla rozwoju secesji miał ruch Arts and Crafts ze względu na zbliżone dążenia do integracji i równości sztuk, a przede wszystkim podniesienia rangi sztuki użytkowej, w wyniku czego duży nacisk położono na odrodzenie tradycji rzemieślniczych. Secesja była jednym z głównych przejawów modernizmu, skierowanego przeciw XIX-wiecznemu historyzmowi i eklektyzmowi. W Polsce secesja była jednym z popularniejszych stylów plastyki z okresu Młodej Polski, była reprezentowana przez dzieła Wyspiańskiego, Mehoffera, Jagmina, Bębnowskiego, czy Laszczki. Jej upowszechnianiu służyły liczne stowarzyszenia (m.in. Polska Sztuka Stosowana, Mir Iskusstwa) oraz wyspecjalizowane czasopisma.


Cechy stylistyczne biżuterii


Wyroby jubilerski przełomu wieków dedykowane były dla dwóch najbogatszych grup społecznych: burżuazji i bogatemu mieszczaństwu. Tworzono całe komplety złożone z wisiorów, kolczyków, pierścionków, bransolet. Sporą popularnością cieszyły się medaliony, brosze, szpile do kapeluszy i bluzek, zegarki, spinki do mankietów. Do wyrobu jubilerskich dzieł sztuki stosowano metale szlachetne takie jak złoto, srebro i platyna oraz w skromniejszych realizacjach metale nieszlachetne. Biżuterię zdobiono kamieniami, perłami, stosowano barwną emalię, macicę perłową kość słoniową, bursztyny, róg, szylkret. Popularnymi kamieniami w dobie secesji były szafiry, diamenty, rubiny, opale i chryzolity. Uznaniem cieszyła się technika polegająca na różnobarwnych kamieni w jednym wyrobie.


Secesyjna biżuteria przejawiała cechy charakterystyczne dla innych dziedzin sztuki użytkowej swego czasu. Styl formował się w fin de siècle’owym klimacie symbolizmu, dekadentyzmu i estetyzmu. W poszukiwaniu nowego języka form jego twórcy sięgali do wzorów sztuki Dalekiego Wschodu (głównie japońskiego drzeworytu). Przedmioty charakteryzowało upodobanie w asymetrii, linearyzmu, skomplikowanych układów kompozycyjnych i dekoracyjności. Wiodącym środkiem wyrazu była giętka, ruchliwa linia, subtelna, jasna kolorystyka, barwy przechodzące jedna w drugą, efekty połysku. Na wybór motywów kluczową rolę odegrał głoszony przez twórców zwrot do świata natury. Prowadzono indywidualne, specjalnie ukierunkowane studia natury skupione na ekspresyjnych walorach linii zaczerpniętej ze świata flory i fauny. Zwrot ku naturze przełożył się na wybór stosowanych motywów: strzelistych lub wijących się roślin (trzciny, lilie, powoje), kwiatów o wymowie symbolicznej (osty, mlecze, róże), ze świata zwierząt powodzeniem cieszyły się ważki, pawie, łabędzie, węże, motyle, egzotyczne ptaki. Broszki, pierścienie, naszyjniki i inne elementy kobiecego stroju przybierały pełnoplastyczną formę stylizowanych łodyg, gałązek, kielichów kwiatów, czy liści. Wybierano również stwory fantastyczno-baśniowe takie jak chimery, fauny, nimfy, smoki, maszkarony. W przedstawieniach człowieka spopularyzowało smukłą postać kobiety o długich, rozwianych włosach, a najczęściej samą głowę ujętą z profilu w otoczeniu kwiatów.


René Lalique wyznacza trendy


Na przełomie XIX i XX wieku liczne zakłady jubilerskie i twórcy indywidualni w całej Europie prześcigali się w wytwarzaniu finezyjnych ozdób. Spośród wielu zdolnych, francuski jubiler i złotnik René Lalique (1860-1945) umiejętnie wykreował swój unikalny typ biżuterii. Absolwent paryskiej École des Beaux-Arts założył w 1885 roku własny zakład jubilerski. W swoich dziełach sztuki jubilerskiej odrzucił wszelkie konwencje i utarte zasady projektowania. Przywiązywał większą wagę do rozwiązań plastycznych niż do kosztowności użytych materiałów. Sięgał po różnorodne materiały, w tym kamienie półszlachetne, ze względu na ich barwę. Jego wyroby cechuje bogata gama barwna o subtelnej, przytłumionej tonacji oraz różnorodność form organicznych tworzących asymetryczne, krzywolinijne kompozycje. Obok metali szlachetnych stosował kamienie półszlachetne i szlachetne, onyks, kryształ, emalię, szkło i macicę perłową. Wykorzystywał motywy z klasycznego repertuaru secesyjnego – roślin, owadów, ptaków. Elegancji rysunku jego biżuterii towarzyszyła niezwykła finezja wykonania. Twórczość Lalique’a zapoczątkowała modę na nowy typ biżuterii nie tylko w Europie, ale wywarła spory wpływ na artystów amerykańskich (Tiffany). René Lalique wpisał się do historii sztuk dekoracyjnych również jako wybitny twórca szkła artystycznego.




       

       Wisior w kształcie ważki, złoto, emalia                                           „Śpiewające ptaki” 1889, złoto, srebro, rubiny, diamenty


Źródła zdjęć: www.19thc-artworldwide.org


Opracowała: MS