Meble z Podhala

2014-04-14 08:19:00


Meble z Podhala

Spośród licznych regionalizmów jakie wykształciły się na łonie meblarstwa polskiego styl zakopiański doskonale wyraża charakterystykę miejsca, w którym powstał. Architektura i wnętrza podhalańskich domostw miały w swym zamyśle odzwierciedlać nie tylko region górski, ale reprezentować styl narodowy, styl ogólnopolski.


Walka o polski wzornik


Styl zakopiański kształtował się na przełomie XIX i XX wieku, wpisując się tym samym w charakterystyczne dla tego okresu poszukiwanie indywidualnych stylów narodowych, które stały w opozycji do dominującego wówczas eklektyzmu. Podobnie jak w większości Europy, także i w Polsce, pod wpływem idei Arts and Crafts z inicjatywy Towarzystwa Zakopiańskiego powstała w 1876 roku podhalańska szkoła snycerska. Szkoła skupiła wokół siebie lokalnych rzemieślników, a jej celem było podtrzymanie tradycyjnego przemysłu ludowego. W dwa lata po założeniu szkoły przekształcono ją w działającą w myśl szkolnictwa austriackiego Cesarsko-Królewską Szkołę Przemysłu Drzewnego. Realizacje z drewna, które wychodziły z tej szkoły nawiązywały do tradycyjnego wzornictwa ludowego, nie tylko polskiego, ale też innych przygranicznych (i nie tylko) regionów (Tyrol, Bawaria). W walkę o stosowanie jedynie polskich wzorników zaangażował się czynnie Stanisław Witkiewicz, który w sztuce i budownictwie Podhala upatrywał się czysto polskiego, nie naruszonego wpływami obcymi stylu narodowego. Witkiewicz osiadł w Zakopanem w ostatniej dekadzie XIX wieku, a jego fascynacja góralszczyzną przyszła bardzo szybko, co odzwierciedlało się w jego projektach architektoniczno-wnętrzarskich zakopiańskich willi. Witkiewicz, formalnie nie związany ze szkołą, prowadził liczne dysputy teoretyczno-ideologiczne zwłaszcza z dwoma pierwszymi dyrektorami tej placówki, tj. Franciszkiem Neużilem oraz Edgarem Kovátsą. Obaj dyrektorzy kładli nacisk na sztukę użytkową, nawiązującą nierzadko do stylów historycznych, ale również pod wpływem Witkiewicza do wzorów zaczerpniętych z regionu Podhala. Nie było to jednak wystarczające dla Witkiewicza i otaczających go twórców, którzy swoje postulaty o wprowadzenie polskiego programu nauczania przedstawiali otwarcie na łamach prasy galicyjskiej. Witkiewicz swoje poglądy na temat stylu zakopiańskiego przedstawił również w wielu publikacjach, m.in.: Tatry w śniegu (1886), Styl zakopiański (1890, 1898), Na przełęczy, Wrażenia i obrazy z Tatr (1891), Styl zakopiański - z. 1: Pokój jadalny (1904), z. 2: Ciesielstwo (1911). Idee głoszone przez Witkiewicza uzyskały poparcie trzeciego dyrektora Szkoły Przemysłu Drzewnego, Stanisława Barabasza, który bezdyskusyjnie pragnął rozwijać w szkole polskie wzory. W duchu góralszczyzny powstawały meble, sprzęty przeznaczone do użytku codziennego, a także instrumenty muzyczne i bibeloty. Styl zakopiański nie trwał długo (za ramy czasowe stylu podaje się lata 1891-1914, czyli od przyjazdu Witkiewicza do Zakopanego do jego śmierci), nie stał się też stylem narodowym, jednak skutki jego popularyzacji wpłynęły pozytywnie na rodzimy krajobraz architektoniczno-wnętrzarski.


Meble z podhalańskich willi


Meblarstwo w stylu zakopiańskim połączone jest ściśle z obiektami, które na przełomie XIX i XX stulecia powstały w Zakopanem i na Podhalu (oraz innych letniskowych miejscowościach w zaborze austriackim i rosyjskim). Do najznakomitszych obiektów należą wille zaprojektowane przez głównego propagatora stylu, Stanisława Witkiewicza: "Koliba" (1892–1893) - pierwszy dom w stylu zakopiańskim: