Kubistyczne meble

2014-02-11 23:11:00


Kubistyczne meble

Chociaż kubizm jako kierunek w malarstwie narodził się we Francji, to jego meblarskie odzwierciedlenie najwyraźniej zaistniało w Europie Środkowej. Kubistyczne meble to unikatowe dzieło czeskich projektantów, które bez wątpienia zapisało się na stałe w historii światowego designu XX wieku. W żadnym innym kraju inspiracje kubistyczne nie przeniknęły tak mocno na łono meblarstwa jak w Czechach.


Popularność kubizmu w Czechach


Początki kubizmu jako kierunku malarskiego myślenia datuje się na lata 1906-1909. Kierunek narodził się we Francji i odegrał ważną rolę w przeistoczeniach kultury wizualnej XX wieku. Sama nazwa pojawiła się między 1908 a 1909 rokiem, wywodzi się od francuskiego słowa „le cube”, co znaczy tyle co „kub, kostka sześcienna, sześcian”. Kubizm nie zainicjował odrębnego stylu, lecz określił pozycje wyjściowe nie tylko dla malarstwa i rzeźby, ale też dla innych dziedzin (moda, architektura, scenografia, meblarstwo). Wraz z nadejściem kubizmu zakwestionowane zostały dotychczasowe sposoby ukazywania przestrzeni: zrezygnowano z perspektywy linearnej na rzecz perspektywy z różnych punktów widzenia. Przestrzeń przestała być postrzegana jako produkt „gotowy”, według kubistycznych koncepcji należy ją stworzyć. Sposób kubistycznego postrzegania przyjął się najszybciej w Niemczech, Anglii oraz Stanach Zjednoczonych. Jednak największym zaskoczeniem w przyjmowaniu wpływów paryskich okazały się Czechy, w których to kubizm jako jedyny na świecie znalazł swoje odzwierciedlenie w architekturze oraz meblarstwie. Kubistyczne dzieła twórców kierunku, Pabla Picassa oraz Georgesa Braque’a, były znane w Pradze dzięki kolekcji Vincenca Kramářa, który skupował prace prosto od głównego marszanda kubistów: Daniela Henry’ego Kahnweilera. Środowisko czeskich artystów szybko podjęło próby kubistycznej percepcji, utworzyli nawet klika grup artystycznych, z których najprężniejsze to: [Grupa] „Ośmiu” („Osma”), Grupa artystów plastyków (Skupina výtvarných umělců) oraz „Uparci” („Tvrdošíjni”). Twórcy czescy przejęli repertuar form typowych dla kubizmu analitycznego (a następnie syntetycznego) oraz posługiwali się koncepcją kubistycznej przestrzeni. Nie naśladowali jednak ślepo paryskich wzorców, lecz potrafili wprowadzić elementy własne, starając się pogodzić nową estetykę z czeskim barokiem oraz tradycją ludową. Popularność nowego stylu odnalazła swoje odzwierciedlenie w malarstwie i rzeźbie, a także w architekturze i meblarstwie, co stanowi fenomen na skalę światową.


Kubistyczne meble


Rozwój czeskiego projektowania mebli w duchu kubizmu datuje się na lata 1910-1925. Szukanie kubistycznej formy sprowadzało się do rozbijania jednolitej bryły mebla na wiele zgeometryzowanych i zrytmizowanych elementów. Meblarskie projekty odzwierciedlają sposób myślenia przejęty z kubistycznego malarstwa i rzeźby. Warto zaznaczyć, że w czeskiej interpretacji kubizmu zauważamy często większe zainteresowanie samą estetyką kierunku aniżeli przejmowaniem jego zasad. Forma projektowanych przedmiotów traktowana była dwojako: raz jako struktura złożona z drobnych elementów, innym razem jako synteza bryły (bez rozbijania powierzchni). Zabiegi te w praktyce przekładały się na ilość zgeometryzowanych elementów w meblu. Stosowane uproszczenia i geometryzacje inspirowane były m.in. sztuką afrykańską (maski), sztuką Majów, czy Indian. Meble wykonywano z rodzimych gatunków drewna: buku, dębu, gruszy. Nierzadko drewno barwiono na czarno, odcienie brązu, czy biel. Meble skrzyniowe zazwyczaj fornirowano, a szkieletowe wykonywano z masywu. W meblach kubistycznych istotną rolę przypisywano tapicerce, poprzez którą kształtowano przestrzenną strukturę tworzonego przedmiotu. Do tapicerowania stosowano skórę, grube tkaniny obiciowe o ciemnej tonacji barwnej (czerń, brązy, fiolet). Elementy okuciowe były skromne, najczęściej wykonane z mosiądzu i brązu.


Przedstawiciele kierunku


Pośród projektantów mebli w duchu kubistycznym wyróżnić należy Pavla Janáka (ur. 1882, Praga), który był prekursorem kubizmu w architekturze, nazywanego niekiedy „stylem praskim”.

Pavel Janák stół


Kubistyczne zabiegi Janáka na łonie architektury przełożyły się na meblarstwo. Działania architekta były silnie zainspirowane procesem krystalizacji: wszystkie linie i płaszczyzny przedmiotu winny odzwierciedlać naturalny w przyrodzie proces krystalizacji. Przekonanie to tłumaczy upodobanie architekta do kształtu piramidy oraz formy trójkątnej.

Pavel Janák, krzesło


Artysta w 1911 roku zaprojektował najprawdopodobniej pierwszy w historii komplet kubistycznych mebli: biurko, szafę biblioteczną , fotel i dwa krzesła o kompozycji opartej na trójkącie oraz kącie ostrym, utrzymanych w kontrastowej kolorystyce czerni i bieli.

Kolejny czeski architekt, Josef Gočár (ur. 1880 w Semín, twórca słynnego Domu Czarnej Madonny w Pradze) w duchu kubistycznym zaprojektował meble do własnej sypialni i jadalni. Śmiałe nachylenia poszczególnych płaszczyzn, ostre cięcia naroży, zastosowanie form równoległoboków, rombów i trójkątów wpłynęło na efekt monumentalizmu i dramatyzmu, który dostrzeżemy w meblarskich realizacjach Gočára.