Francuskiego rokoka czar – porcelana z Sèvres

2014-01-29 23:14:00


Francuskiego rokoka czar – porcelana z S...


Na przełomie XVII i XVIII wieku Francuzi jako pierwsi utworzyli fabrykę, która zajmowała się produkcją miękkiej porcelany. Wyroby z Sèvres obok Miśni i porcelany z Wiednia były najbardziej znane i doceniane w całej Europie. Sewrskie serwisy i bibeloty jak żadne inne oddawały klimat francuskiego rokoka.


Początki fabryki


Historia manufaktury w Sèvres rozpoczyna się pod koniec lat trzydziestych XVIII wieku, kiedy to król Francji, Ludwik XV udzielił markizowi Orry de Fulvy zezwolenia na wyrabianie porcelany. Synchronicznie bracia Dubois z manufaktury w Chantilly, wraz z Gravantem z sukcesem pracowali nad uzyskaniem „miękkiej porcelany”. Król Francji ulokował manufakturę w maneżu Chateau de Vincennes. Zarządzało nią kilku artystów: wspomniany Gravant przygotowywał masę, Hellot specjalizował się w emaliach, Duplessis zajmował się projektowaniem wzorów, które to były malowane przez Bachaliera oraz Mathieu. Na rozwój fabryki miała niewątpliwie wpływ kochanka Ludwika XV, Madame Pompadour, dla której wykonywano liczne zlecenia. Rozwój działalności fabryki sprawił, że jej pomieszczenia stały się zbyt ciasne. Po śmierci markiza w 1751 roku, Ludwik XV przejął 25% udziałów w manufakturze i nadał jej nazwę Manufacture Royale de la porcelaine de France (Królewska Manufaktura Francuskie Porcelany). W roku 1756 król przeniósł manufakturę do nowo wybudowanych w tym celu obiektów w Sèvres, w połowie drogi pomiędzy Chateau de Tuileries i Chateau de Versailles. W 1759 roku król Ludwik XV objął manufakturę własnością królewską. Dzięki królewskim przywilejom nadanym manufakturze przez jej progi przewinęli się wybitni malarze, złotnicy, rzeźbiarze tacy jak: François Boucher, Giovanni Claudio Ciambellano, Maurice Falconet, Louis-Simon Boizot. Początkowo zakład zajmował się produkcją jedynie miękkiej porcelany. W stosunkowo krótkim czasie poznano tajniki produkcji twardej porcelany: w 1767 roku Darnet, chirurg z Saint-Yrieix pokazał chemikowi Macquerowi, glinki, które stosowały praczki z prowincji Limousin. Królewski chemik pojął znaczenie odkrycia i w 1769 roku rozpoczęto produkcję twardej porcelany, którą produkowano równolegle (ale w oddzielnych warsztatach) do porcelany miękkiej. Znaki najczęściej spotykane do końca XVIII wieku to niebieskie lub czerwone, dwie skrzyżowane litery „L” wraz z literą oznaczającą rok (potem data). W XIX wieku pojawił się napis ‘Sèvres’ opatrzony inicjałami panujących lub republiki.

Stylistyka, formy, wzory


Stylistyka wyrobów z Sèvres zmieniała się wraz z ówczesnymi trendami, jednak aż do 1778 roku manufaktura pozostawała wierna stylowi rokoko, którego charakter potrafiła oddać najlepiej. Charakterystyczną cechą porcelany były liczne błękity ze złotymi wykończeniami: podszkliwny błękit o nazwie ‘bleu lapis’ (odcień ciemnoniebieski) stanowił tło dla wypełnionych dekoracją pól obwiedzionych złotem. W latach sześćdziesiątych XVIII wieku kolor ten został zastąpiony ‘bleu celeste’ (turkusowy), a od drugiej połowy XVIII wieku stosowano żółcie (‘jaune jonquille’) oraz róże (‘rose Pompadour’). Porcelanę z Sèvres charakteryzowały nie tylko wyszukane barwy, ale też kunsztowność wykonania dekoracji malarskich. Przeważału dekoracje roślinne (głównie kwiaty) oraz uwielbione przez rokoko sceny rodzajowe. W Sèvres na szeroką skalę zastosowano dekorację typu fondporcelaine, w której zabarwiona jest cała powierzchnia przedmiotu z wyjątkiem białych pól przeznaczonych na dekorację malarską. Większość wzorów powstałych w Sèvres pod koniec XVIII wieku zaprojektował Simon Louis Boizot, kierujący atelier rzeźbiarskim jako następca Falconeta. W 1800 roku kierownikiem fabryki (oszczędzonej przez rewolucje) został chemik Alexandre Brongniart, który rządził nią przez 47 lat. Brongniart zdecydował się na zaprzestanie produkcji porcelany miękkiej. Skoncentrował się na nowych stylach, materiałach i procesach kalibracji i odlewania. Brongniart ujednolicił jakość mas i uregulował czas wypalania, a w 1820 wynalazł sposób modelowania przy pomocy sprężonego powietrza (metodę tę udoskonalił od 1857 roku jego następca Ebelman). W czasie Pierwszego Cesarstwa nastąpiła stanowcza odnowa stylu. Zgodnie z duchem tych czasów nowa ikonografia miała służyć wspieraniu okresu napoleońskiego. Twórcami wielu modeli w tym okresie byli architekci: Alexandre-Théodore Brongniart ( ojciec dyrektora ) i Charles Percier. W okresie Restauracji wśród znamienitszych twórców znalazł się Alexandre-Evariste Fragonard - dekorator manufaktury, syn słynnego malarza. W czasach Drugiego Cesarstwa, oprócz nowych form i dekoracji, powrócono do dawnych tematów z wczesnego okresu. Także rzeźba powróciła do łask po okresie spadku popularności. Z porcelany twardej produkowano liczne wyroby, których naturalna kruchość powiększały jeszcze ażurowe wzory. Ich przykładem są tzw. treillissés - naczynia o brzegach ażurowych jak koronka, réticulés, w których część wewnętrzną ujmuje geometryczna ażurowa siatka, trembleuses - małe filiżanki z wypukłym dnem lub cienkim rowkiem, dzięki którym utrzymywały się na spodku, pots-pourris, rodzaj kasolet na wonności, z dziurkowana pokrywką.